Skip to content
CZYTELNIA:

Osobowość prawidłowa i zaburzenia osobowości

Osobowość to dynamiczna organizacja trwałych wzorców zachowania, myślenia, emocji, motywacji oraz sposobów tworzenia relacji z innymi, charakterystyczne dla danej jednostki.

Jak to rozumieć?

Osobowość człowieka jest integralną częścią jego sposobu doświadczania siebie i świata – do takiego stopnia, że może on mieć trudności z wyobrażeniem sobie, że mógłby być inny. Wzorce zachowania, myślenia, emocji i relacji interpersonalnych, które w zorganizowany sposób tworzą osobowość jednostki, są określane jako cechy osobowości.

 

(za: E.Caligor, O.Kernberg, J.F.. Clarkin,2007)

Zdrowa osobowość:

Zdrowa osobowość nie ma cech skrajnych, jej cechy ujawniają się w różnych okolicznościach w sposób elastyczny i adaptacyjny. Osoba z prawidłową organizacją osobowości ma w pełni skonsolidowaną tożsamość, co odpowiada dobrze zintegrowanemu, stabilnemu i realistycznemu poczuciu self (ja) oraz innych znaczących osób. Spójne poczucie self jest podstawą do szacunku dla siebie, radości, zdolności do osiągania przyjemności w relacjach z innymi i zaangażowania w pracę, poczucia ciągłości w czasie, jak również przyczynia się do realizowania zdolności, pragnień i długoterminowych celów. Relacje z innymi cechuje zdolność do tolerowania niepokoju, wzajemnej zależności i intymności, przy jednoczesnym utrzymywaniu spójności i autonomii własnej osoby. 

Spójność osobowości umożliwia również tworzenie i utrzymywanie trwałych, intymnych relacji miłosnych, zespalających erotykę z uczuciowością. Dominują dojrzałe mechanizmy obronne, które pozwalają na przystosowanie do życia i elastyczne radzenie sobie z konfliktem psychologicznym. Funkcjonowanie moralne jest zinternalizowane, stabilne i powiązane z osobistymi i konsekwentnie utrzymywanymi wartościami i ideami. Wewnętrzna struktura wartości znajduje odzwierciedlenie w poczuciu odpowiedzialności osobistej, zdolności do realistycznej samooceny i samokrytycyzmu oraz do podejmowania decyzji w sposób elastyczny i uwzględniający standardy, wartości i ideały.

Zaburzenia osobowości:

Gdy cechy osobowości stają się bardziej skrajne i w sposób nieelastyczny są aktywowane w wielu różnych sytuacjach, przechodzimy od normalnego funkcjonowania osobowości w kierunku zwiększającego się stopnia patologii osobowości aż do najcięższych zaburzeń z krańca continuum, gdzie cechy osobowości stają się tak nieprzystosowawcze, że poważnie zakłócają funkcjonowanie. W głębszych zaburzeniach osobowości tożsamość jest słabo skonsolidowana, odzwierciedlająca się w tym, że doświadczenie self (ja) i innych jest zniekształcone, powierzchowne, niestabilne i wysoce afektywnie naładowane, a zdolność do identyfikowania i utrzymywania długoterminowych celów są osłabione. Relacje z innymi są powierzchowne, oparte na potrzebach spełniania potrzeb i coraz bardziej wyzyskujące w miarę, jak patologia staje się głębsza. 

Przeważają mechanizmy obronne z niższego poziomu, oparte na rozszczepieniu, co utrzymuje zdysocjowaną, czarno-białą jakość doświadczenia, jednocześnie wprowadzając surową sztywność i słabą adaptację. Funkcjonowanie moralne jest niekonsekwentne, a na najgłębszym końcu spektrum wykazuje antyspołeczne cechy i brak zinternalizowanych wartości lub ideałów. Testowanie rzeczywistości jest niestabilne i podatne na wpływy w aktywacji afektu w konflikcie psychologicznym lub w stresie interpersonalnym. Niezależnie od tego, czy patologia osobowości jest względnie łagodna czy też głębsza, związana jest zawsze z jakimś stopniem emocjonalnego cierpienia i/lub upośledzenia funkcjonowania społecznego lub zawodowego. Zaburzenia osobowości utrzymują się względnie stabilnie w czasie, z początkiem we wczesnej dorosłości. 

(za: E.Caligor, O.Kernberg, J.F.. Clarkin, 2005, 2007, 2015)