Skip to content
CZYTELNIA:

Przeniesienie i przeciwprzeniesienie

Przeniesienie uznawane jest za obszar, w którym rozgrywają się wszystkie podstawowe problemy w analizie pacjenta. Przeciwprzeniesienie to zespół nieświadomych reakcji analityka w stosunku do osoby analizowanej, a w szczególności do jej przeniesienia.

Przeniesienie:

W psychoanalizie jest to proces polegający na aktualizowaniu się nieświadomych pragnień wobec pewnych obiektów w pewnego typu relacjach z nimi, przede wszystkim w relacji analitycznej (terapeutycznej). Chodzi tu o powtórzenie dziecięcych wzorców, które przeżywane są tak, jakby odnosiły się do teraźniejszości. 

To, co psychoanalitycy nazywają ogólnie przeniesieniem, dotyczy zwykle przeniesienia podczas leczenia. W klasycznym rozumieniu, przeniesienie uznawane jest za obszar, w którym rozgrywają się wszystkie podstawowe problemy w analizie pacjenta.

„Ustanowienie przeniesienia, sposoby jego przejawiania się, jego interpretacja i rozwiązanie tworzą to, co charakteryzuje leczenie psychoanalityczne”.

(za: J. Laplanche, J.-B. Pontalis, 1996)

Przeciwprzeniesienie:

W klasycznym, węższym ujęciu, przeciwprzeniesienie to zespół nieświadomych reakcji analityka w stosunku do osoby analizowanej, a w szczególności do jej przeniesienia (za: J. Laplanche, J.-B. Pontalis, 1996). W szerszym ujęciu, „totalistycznym”, przeciwprzeniesienie stanowią wszystkie emocjonalne reakcje terapeuty wobec pacjenta. Pośród reakcji przeciwprzeniesieniowych wyróżnić można poszczególne typy, które najszerzej można podzielić na realistyczne i „neurotyczne” (za: Kernberg, 1975). 

W szerszym ujęciu, analiza reakcji przeciwprzeniesieniowych stanowi dla terapeuty istotną informację na temat wewnętrznego świata pacjenta i jest ważnym narzędziem pracy terapeutycznej. Im cięższa psychopatologia pacjenta, w tym większym stopniu jego przeniesienie determinuje reakcje przeciwprzeniesieniowe terapeuty, więc w praktyce analiza przeciwprzeniesienia stała się podstawowym narzędziem pozwalającym na głębokie rozumienie przeniesienia w pracy z pacjentami borderline (za: Kernberg, 1976). 

Dwie odmiany przeciwprzeniesienia:

Jednym z psychoanalityków, rozwijających rozumienie przeciwprzeniesienia w szerszym ujęciu, był H.Racker, który wyróżnił dwie odmiany przeciwprzeniesienia:

  • zgodne, w którym terapeuta identyfikuje się z aktualnym stanem „ja ”pacjenta, przeżywając uczucia zbliżone do tych, które przeżywa pacjent (np. może identyfikować się z depresyjnym „ja” pacjenta, gdy ten przeżywa żałobę)
  • komplementarne, w którym terapeuta identyfikuje się z uczuciami, które pacjent spostrzega i wzbudza w innych osobach (np. może identyfikować się z odrzuconym, niepotrzebnym ja (self) w relacji do samowystarczalnego, omnipotentnego ja (self), z którym w przeniesieniu narcystycznym identyfikuje się pacjent).